Wanneer je ouder, partner, kind of vriend te maken heeft met verplichte ggz-zorg komt er als naaste veel op je af. Vaak kun je dan wel wat steun, advies en een luisterend oor gebruiken, want de wereld van de geestelijke gezondheidszorg kan ingewikkeld zijn. In de Wet verplichte ggz is deze ondersteuning goed geregeld: naasten kunnen gratis een beroep doen op een onafhankelijk familievertrouwenspersoon. Bij GGZ Rivierduinen is dat Lut Duerinckx. In dit verhaal vertelt zij vol passie over waarom zij dit werk doet en wat zij voor naasten kan betekenen.

‘Ik werkte al zo’n 22 jaar bij Rivierduinen toen ik vorig jaar de interne vacature voor familievertrouwenspersoon langs zag komen. Ik heb gereageerd en tot mijn grote vreugde ben ik het geworden. Om mijn onafhankelijkheid te borgen ben ik – net als alle andere familievertrouwenspersonen in Nederland – in dienst getreden bij de Landelijke Stichting Familievertrouwenspersonen.’

‘Binnen de geestelijke gezondheidszorg heb ik diverse functies bekleed. De laatste periode gaf ik veel preventietrainingen aan naasten. Bijvoorbeeld hoe ga je om met je dierbare met psychische problemen. Mijn band met naasten groeide en mijn energie steeg, vandaar dat ik deze stap naar familievertrouwenspersoon heb gezet.’

‘Als familievertrouwenspersoon ben ik er voor naasten als verplichte zorg in beeld is óf een cliënt is opgenomen op een plek waar verplichte zorg geboden kan worden. Dat kan zijn wanneer hun dierbare verplicht is opgenomen via een zorgmachtiging of crisismaatregel of zelfs al in de fase daarvoor. Naasten mogen gehoord en gesproken worden door de onafhankelijke psychiater – die de aanvraag beoordeelt – vóór het toekennen van verplichte zorg. Ook hebben zij het recht om bij de rechtbank informatie in te dienen. Waarom zij vinden dat hij of zij écht een risico is voor zichzelf en anderen en wat er misgaat als er geen verplichte zorg wordt opgelegd. In de praktijk blijkt dat naasten lang niet altijd automatisch worden geraadpleegd. Zij kunnen zich dan bij mij melden en ik bemiddel dat zij de onafhankelijke psychiater kunnen spreken. Waar nodig kan ik ook helpen met het opstellen van hun brief aan de rechtbank.’

‘Is de cliënt verplicht opgenomen dan hebben naasten weer heel andere vragen. ‘We hebben nog niemand gezien of gesproken, wat gaat er nu gebeuren, hoe lang is de opname, wie is de psychiater, wat is de diagnose? Aan de andere kant willen naasten ook hún informatie kwijt. ‘Door de informatie die jullie bij de aanmelding ontvangen hebben of jullie eigen korte observatie denken jullie dat ons kind hier zit voor A, maar we weten ook van andere dingen uit het verleden waar óók hulp voor nodig is.’

Zorgprofessionals kunnen omgekeerd vaak maar heel beperkte informatie geven. Daar is geen tijd of ruimte voor óf de cliënt geeft geen toestemming voor contact met naasten, vaak om redenen die passend zijn bij de ontregeling en het ziektebeeld. In het laatste geval kijken naasten in een zwart gat en wat ik als familievertrouwenspersoon dan kan doen is hen ondersteunen met algemene informatie. ‘Het is een kortetermijnopnameplek, de cliënt wordt zo snel mogelijk gestabiliseerd en daarna gaat hij meestal terug naar huis of naar een doorstroomplek’. Daarnaast beantwoord ik vragen over ziektebeelden en diagnoses en kijk ik ook naar wat de naasten zelf nodig hebben om bij te komen. Vaak zijn mensen hier heel dankbaar voor.’

‘Met dit interview hoop ik meer bekendheid te geven aan mijn functie. Dat is belangrijk omdat ik veel voor naasten kan betekenen en daarmee impliciet ook voor de cliënt en de instelling. Want als naasten overeind blijven, kunnen zij na opname de zorg voor de cliënt weer oppakken. Dat kan door te luisteren, bemiddelen, adviseren, ondersteunen en de weg te wijzen binnen de ggz. Telefonisch, per mail, digitaal, live op kantoor of bij naasten thuis. In 2024 heb ik in 146 zaken naasten mogen bijstaan. Het ging daarbij ook om praktische dingen. Bijvoorbeeld behandelaren die niet reageren op mailtjes of telefoontjes van geregistreerde contactpersonen, ondanks gemaakte afspraken. In die situaties neem ik dan contact op met het behandelteam of ze contact met de naaste willen opnemen. Triadisch werken is belangrijk, zowel voor de cliënt, de naaste als de behandelaar. Ik ben daar de verbindende schakel in. Het lijkt of naasten van cliënten die vrijwillige zorg krijgen mij makkelijker weten te vinden dan naasten van cliënten in verplichte zorg. Misschien speelt hier mee dat zij wat meer tijd en rust hebben.’

‘Mijn ervaring in het contact met naasten is dat de meesten graag een keer gehoord willen worden. Dat ze een keer vertrouwelijk hun zorgen kunnen uitspreken over de kwaliteit van zorg en de mogelijkheden tot herstel. Er zijn vele en lange wachtlijsten, maar er is ook een gezinslid met ernstige psychiatrische problemen dat hulp nodig heeft. Hierdoor vangen ze vaak jarenlang noodgedwongen zorg op die eigenlijk in de ggz thuishoort. Dit doet mij veel.’